Tien maatregelen voor een goede en betaalbare jeugdhulp: Inleiding

Een serie blogs met nuchtere kritiek en prikkelende voorstellen

Adri van Montfoort, Paul van der Velpen, 8 mei 2018

Toename zorg is gevolg van het beleid
Een van de doelen van de Jeugdwet is minder jeugdigen in de zorg. Drie jaar na de invoering van de Jeugdwet zijn er meer jeugdigen in zorg. Ook de andere doelen van de Jeugdwet zijn niet bereikt. De bureaucratie is toegenomen. Een gezin kan met evenveel instanties – en plannen – te maken krijgen als voorheen. Klachten van jeugdigen en ouders halen net als vroeger de media. Wat is er aan de hand?

De eerste verklaring luidt: het is nog te vroeg om effecten te verwachten. Het gaat om grote veranderingen en daarvoor is misschien wel 7 tot 10 jaar nodig. Dit vinden wij een terecht punt en dat geldt ook voor de tweede verklaring: het rijk heeft het macrobudget voor de Jeugdhulp met 15% gekort, maar tijdens de verbouwing is extra geld nodig; de besparingen komen pas daarna.

Deze punten houden we in gedachten. Maar het uitblijven van de verwachte effecten kan ook liggen aan het beleid. Als we de doelen van de Jeugdwet serieus nemen, moeten we beter nadenken over het beleid. Kloppen de veronderstellingen in het beleid wel? Waarom zou het werken? Wat moet er extra gedaan worden om het resultaat te bereiken? Met welke dingen moeten we stoppen?

De mantra en de praktijk
Met welke argumenten is de Jeugdwet ingevoerd? De regering en de VNG wilden dat de jeugdzorg naar de gemeenten ging. Dat was nodig, zeiden ze, om een inhoudelijke verandering te kunnen doorvoeren. Die inhoudelijke verandering is opgeschreven in de Memorie van Toelichting bij de Jeugdwet en in beleidsnota’s van het rijk, de VNG en individuele gemeenten. In deze teksten staan steeds dezelfde woorden: vroegtijdig ingrijpen, eigen kracht, dichtbij huis, normaliseren, generalist, keukentafelgesprek, één gezin, één plan. Bij elk van deze woorden hoort een gemakkelijk te begrijpen en op het eerste gezicht logische veronderstelling. Bijvoorbeeld: preventie is beter dan genezen.

Dit standaard verhaal heeft goed gewerkt om de politiek en de publieke opinie te overtuigen van de noodzaak van de stelselwijziging. Vrijwel alle politici en alle journalisten hebben de standaard woorden herhaald en uitgedragen. Een ingrijpende en dure stelselwijziging is soepel aangenomen.

Maar met het eindeloos herhalen van dezelfde woorden verandert de samenleving niet. Het verhaal wordt een mantra die je kunt opdreunen zonder de consequenties echt in de praktijk door te voeren.

Waarom het beleid niet leidt tot de beloofde effecten
1) De mantra is niet geoperationaliseerd. Iedereen is voor eigen verantwoordelijkheid, ontzorgen, normaliseren en hulp dichtbij, zolang het abstract blijft. Maar zodra het wordt vertaald naar de praktijk wordt spanning zichtbaar met andere verhalen, idealen en gevestigde praktijken.

2) De mantra vervalst de geschiedenis. De belangrijkste doelen van de Jeugdwet stonden ook al in de Wet op de Jeugdzorg van 2005 en in de Wet op de Jeugdhulpverlening van 1989. De regering en de VNG ontkennen deze geschiedenis en spreken over een omslag. Dat helpt kennelijk in het politieke debat en bij het sturen van de media – hoe verontrustend wij dat ook vinden. Maar het effect is dat er niets geleerd wordt van het verleden. Om verder te komen moeten toch echt de lastige vragen worden gesteld en beantwoord. Wat heeft het bereiken van de doelen destijds belemmerd of geholpen? Wat kunnen we nu anders of nog beter doen?

3) De mantra negeert de variatie in de praktijk. In de politieke discussies werkt het goed om alles te richten op één probleem met één oplossing. Maar om iets te veranderen in de praktijk moet worden aangesloten bij de oneindige variatie in opvoeden en opgroeien en in de hulpvraag van jeugdigen, ouders en hun omgeving.

Iedere blog een voorstel
In de komende periode publiceren we iedere week op deze plaats een blog met een maatregel voor een goede en betaalbare jeugdhulp. Sommige voorstellen gaan tegen de heersende opvattingen in. Niet alle consequenties en eventuele nadelen van de voorstellen zijn uitgedacht. Wij hebben beiden veertig jaar ervaring in de publieke sector, dus we hebben geleerd dat bescheidenheid een deugd is en dat we ongelijk kunnen hebben. Met de serie blogs willen we bijdragen aan het operationaliseren van de doelen van de Jeugdwet. Reacties zijn welkom.

Categorie:

12 reacties

  • Cor Hergaarden says:

    We weten zo langzamerhand echt wel over hoe het anders kan. En het nu wéér eens opschrijven is nuttig en hopelijk maken al deze kleine stapjes het verschil. Dus ben benieuwd naar jouw 10 gratis adviezen Adri.

  • Henk Reimert says:

    Goed idee Adri, zeker gerelateerd aan de tekst hierboven. Ik ga meelezen en -denken!

  • Het kan geen kwaad om het proefschrift ‘Om de jeugd’ van René Clarijs er nog eens op na te lezen! Clarijs heeft een fundamentele analyse en kritiek op het stelsel van de jeugdzorg: de hybriditeit en institutionele pad afhankelijkheid. Clarijs vat kenmerken en problemen in enkele zinnen samen: ‘de Nederlandse jeugdzorg is achter in het jeugdstelsel gepositioneerd, werkt geïsoleerd van andere werksoorten, denkt en werkt gericht op korte termijneffecten, heeft een dominante probleemoriëntatie en bestuurlijke of inhoudelijke oplossingen zijn niet eenvoudig, omdat (beleids)innovatie moeizaam of niet tot stand komt.’ Buitenlandse experts omschrijven de Nederlandse jeugdzorg als probleem georiënteerd en administratief gecentreerd in plaats van gefocust op kansen en jeugd gecentreerd. Zij vinden dat het Nederlandse beleid gericht is op problemen in plaats van op partnerschap, participatie en herkenning van potentiële krachten. Jeugdbeleid zou zich meer moeten richten op het verwerven van vaardigheden en competenties Bovendien missen zij de relatie met de wijk of buurt en zien zij een gebrek aan non formal education en jeugdwerk (Clarijs 2013, 119).

  • Eline Elderman says:

    Interessant! Ik lees en denk zeker mee!

  • Marcel says:

    Er moet niet meer geld maar minder geld naar jeugzorg
    zidat de perverse prikkel van het gwld verdwijnt
    2 jeugdzorg verplichten bij wet om psycholoog in te schakelen om zo goede en gerichte hulp te bieden
    3 bij elke onterechte uhp jeugdzorg korten en dit te dwingen uit eigen middelen te betalen als stok achter
    De deur
    4 belonen bij effectieve thuis hulp ib vrijwillig kader
    5 als stok achter de deur bij onterechte uhp de jz medewerker daadwerkelijk te vervolgen

  • Pauw 09.05.18 de minister kwam met weinig nieuws; de NO KIDDING ervaringsdeskundige sprak over onze kinderen, die helden nodig hebben. Simpeler, eerder en dichtbij met de maatschappelijke context als uitgangspunt. Aan de voorkant. Dus niet over Jeugdzorg nadenken, maar het hele paradigma van slachtoffers en daders loslaten. Ben benieuwd.

  • Joost Valk says:

    Elke vorm van gedrag van kinderen en volwassenen is vorm van communicatie. Wat wil iemamd er mee zeggen. Luisteren naar gedrag en kijk hierdoor heen naar onderliggende trauma bij kind en ingeval van mishandeling bij pleger(s). Behandeling van trauma doorbreekt de cirkel.

  • Rudy Bonnet says:

    Mooi! Ik zie al geruime tijd een m.i. wezenlijke: wat gebleven is; overleg tussen professionals over de in te zetten hulp/zorg. Wat veranderd is: dit overleg vindt plaats in wijkteams, voordeuroverleg, keukentafelgesprekken etc. in diverse samenstellingen met evenzovele goede bedoelingen. Wat gebleven is: hoe meer opvattingen aan tafel; des te minder verantwoordelijkheden (als iedereen verantwoordelijk is, is niemand verantwoordelijk) m.n. als het gaat over de veiligheid van kinderen. Wat veranderd is: de regie hiervoor is in handen van de gemeente. Dus: een landelijke aanpak waarbij regio’s ondersteund gaan worden. Wij hadden al eerder deze aanpak, de RAAK regio’s…On the end lagen daar nog losse eindjes. Mijn advies:pak daar de draad weer op, kijk waarom iets wel of niet gewerkt heeft en voorkom daardoor dat de geschiedenis zich blijft herhalen. M.a.w. kijk elkaar diep in de ogen, verzand niet in goede bedoelingen, probeer niet uniek te zijn en met exclusieve oplossingen of een aanpak te komen maar doe iets met wat in het verleden ook al gedaan is. Ik volg de blogs met interesse!

    • Adri van Montfoort says:

      Dank voor je reactie, Rudy. De laatste zin komt geheel overeen met een hoofdlijn in de blogs. We beweren niet dat we unieke voorstellen doen. We komen niet met agile, social design thinking, algoritmes of andere modieuze fratsen. We denken dat er veel geld en tijd wordt besteed aan dingen die niet werken. En we denken dat er te weinig gedaan wordt met dingen die wel werken en die gemakkelijk gezegd, maar moeilijk gedaan zijn.

  • L says:

    Zoveel professionals = zoveel meningen en visies. Dit is hoe ik er over denk.
    Minder bureaucratie en minder registratiedruk, maar uitvoeren wat er nodig is. Niet pingpongen met kinderen en discussies over wie verantwoordelijk is. Ga die hulp bieden die nodig is! Allereerst zijn ouders verantwoordelijk! Pas als blijkt dat dit moeilijk is, niet lukt, dan pas regie overnemen, in overleg en samenspraak met ouders.
    In de wijk zichtbaar en laagdrempelig aanwezig zijn. Dit zorgt voor vertrouwen ipv de angst voor jeugdzorg en uhp.
    Meer outreachend werken, naast het gezin en collega-ketenpartner, huisarts en onderwijs. Dat zijn al praktische zaken die niet overal goed geregeld zijn.
    Laat ons hulpverlenen!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *