Barsten in de Jeugdzorg

Luci Torregrosa, 22 november 2019

Zorgelijke toename in jeugdhulp(-kosten)

Niet alle jeugdigen die in beeld zijn bij de gemeenten krijgen op tijd de hulp die zij nodig hebben. Vooral jeugdigen met ernstige ontwikkelingsbedreiging krijgen op dit moment onvoldoende bescherming. Dit schrijft de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) in zijn brief gericht aan de Tweede Kamer, d.d. 7 november 2019.[1]

Sinds de decentralisatie in 2015 stijgt het aantal jeugdigen dat jaarlijks jeugdhulp ontvangt. Ondanks dat de stijging in 2018 minder groot is dan de jaren ervoor, ontvangt alsnog één op de tien jeugdigen een vorm van jeugdhulp.[2] Eerder dit jaar, 8 mei jl. schrijft de VNG in een open brief aan de inwoners van Nederland dat zij zorgen heeft over onder andere de jeugdzorg. In de brief staat dat de decentralisatie ervoor heeft gezorgd dat de gemeenten de afgelopen jaren meer jeugdigen hebben bereikt dan vooraf was voorspeld, met als gevolg onverwachte extra uitgaven en grote gemeentelijke tekorten. [3]

Niet alleen het aantal jeugdigen dat jeugdhulp ontvangt stijgt dus jaarlijks, ook de daarmee gepaard gaande kosten stijgen sinds 2015. De afgelopen maanden is duidelijk geworden dat veel gemeenten ook in 2019 kampen met forse tekorten. En daar zijn de jeugdigen de dupe van.

Te veel jeugdigen, te weinig geld

Als gevolg van de kostenstijging en een verdiepend onderzoek in opdracht van VWS en VNG naar de uitgaven voor jeugdhulp, heeft het kabinet extra geld uitgetrokken voor de uitvoering van de Jeugdwet: € 420 mln in 2019, € 300 mln in 2020 en € 300 mln in 2021. De vraag rijst of deze extra financiële injectie voldoende is om alle hulpbehoevende jeugdigen (op tijd) te voorzien van hulp.

Hoe kan het dat de gemeenten bijna vijf jaar na de decentralisatie, nog steeds weinig grip lijken te hebben op de kosten voor de jeugdhulp, met alle gevolgen van dien voor de jeugdigen, en extra middelen nodig hebben voor de uitvoering van de Jeugdwet?

Grip op overschrijdingen

Enkel het injecteren van meer geld is niet voldoende om ervoor te zorgen dat de gemeenten jeugdigen sneller en beter kunnen helpen, zodat zij de zorg en/of ondersteuning krijgen die nodig is. Gemeenten moeten eerst zicht krijgen op waar de schoen wringt om vervolgens zowel intern als extern aanpassingen door te kunnen voeren die bijdragen aan het behalen van het doel van de decentralisatie.

VanMontfoort heeft voor diverse gemeenten een QuickScan uitgevoerd, waarin samen met gemeenten zichtbaar wordt gemaakt waar de overschrijdingen van het budget voor uitvoering van de Jeugdwet door veroorzaakt worden. Uit de QuickScans blijkt dat het gebrek aan grip onder andere te maken kan hebben met:

1.Toegang tot (specialistische) jeugdhulp 

Een belangrijk punt om te sturen op het volume en de kosten van jeugdhulp is de toegang. De Jeugdwet maakt het voor de gemeente niet gemakkelijk om de verwijsstromen te beheersen. De wet geeft de gemeente een zorgplicht, maar omschrijft niet wat de grenzen zijn van de zorg die onder die plicht valt. Bovendien is er niet één toegang, maar zijn er naast het lokale team ook andere verwijzers, zoals huisartsen, andere artsen en de jeugdbescherming, waar gemeenten niet rechtstreeks invloed op kunnen uitoefenen.

2.Afgeven van ruime beschikkingen 

Meerdere gemeenten hebben een beleid om – zoals dat heet – ruim te beschikken. Dit houdt in dat de gemeente de maximale duur en de maximale vergoeding van een product toewijzen. Dergelijke beschikkingen maken het voor de gemeenten lastig om een realistische inschatting te maken van de daadwerkelijke kosten, met als mogelijk gevolg onverwacht hoge facturen. Daarnaast leert de praktijk dat gemeenten in casussen waarin een ruime beschikking is afgegeven, veelal geen zicht hebben op de voortgang en de actuele situatie. In sommige gevallen blijkt dat het afgeven van ruime beschikkingen dan ook leidt tot situaties waarin hulpverleners langer dan nodig betrokken zijn bij jeugdigen.

3.Grote hoeveelheid aanbieders 

Meerdere gemeenten hebben te maken met een groot aanbod van zorgaanbieders voor (specialistische) jeugdhulp. Dit maakt het lastig voor gemeenten om grip te krijgen en houden op welke zorg er wordt aangeboden en welke tarieven daarbij passend zijn. Meer grip krijgen op de jeugdhulp houdt ook in dat gemeenten grip moeten hebben op de zorgaanbieders om hen gericht(er) in te kunnen zetten. 

4.Gebrek aan communicatie

Als er wordt gesproken over ‘de gemeente’, dan moet er onderscheid gemaakt worden tussen de verschillende lagen van de gemeentelijke organisatie. Gebrek aan communicatie en/of miscommunicatie tussen de verschillende lagen kan leiden tot onnodige misverstanden met alle gevolgen van dien.   

Hoe nu verder?

Het lijkt erop dat het Kabinet de decentralisatie deels wil terugdraaien. De minister van VWS schrijft in zijn eerdergenoemde brief over de noodzaak om het jeugdstelsel beter te organiseren. De brief staat vol ambitieuze verbetervoorstellen en wetswijzigingen die er uiteindelijk voor moeten zorgen dat de jeugdigen en gezinnen die hulp nodig hebben, beter (en sneller) geholpen worden.

Verbeteringen zijn hard nodig om onder andere de toenemende wachtlijsten, en dus ook de toenemende onveiligheid van jeugdigen, op te lossen. Het doorvoeren van de verbeteringen gaat niet à la minute. Wie de brief van de minister (17 kantjes!) leest, zal zich afvragen hoelang het gaat duren voordat de jeugdigen hiervan de vruchten plukken. Gaan de gemeenten afwachten tot het Kabinet het jeugdstelstel opnieuw heeft ingericht en hen van een aangepast takenpakket voorziet? In plaats van afwachten, dienen gemeenten op eigen initiatief op zoek te gaan naar interne oorzaken voor het gebrek aan grip op de (kosten voor de) jeugdhulp. Door zich te richten op interne aangelegenheden waar gemeenten wél direct invloed op hebben, kunnen zij op relatief korte termijn al iets betekenen voor hulpbehoevende jeugdigen en gezinnen zonder dat de kosten onbeheerst stijgen.


[1] Brief minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, 7 november 2019.

[2] De Volkskrant, een op de tien jongeren krijgt jeugdzorg, grote verschillen tussen gemeenten, 30 april 2019.

[3] VNG, open brief over jeugdzorg en GGZ aan onze inwoners, 8 mei 2019.

Categorie:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *